Tại Diễn đàn Quốc gia số Việt Nam (DIGIFEST 2026) diễn ra từ ngày 4-5/6 tại Ninh Bình, ông Nguyễn Tử Quảng - Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghệ Bkav đã có phần chia sẻ góc nhìn về khung chuẩn và nền tảng dựa trên kiến trúc mở, dữ liệu mở, kết nối mở, hướng tới xây dựng thể chế toàn diện cho một Việt Nam số trong phiên thảo luận chuyên sâu.

Dưới đây là toàn văn phát biểu của Chủ tịch Tập đoàn công nghệ Bkav tại sự kiện này.

“Trước khi tham dự hội thảo hôm nay, tôi có tìm lại một số tư liệu cũ với tư cách là một người luôn trăn trở. Tôi tin rằng các anh, các chị ngồi đây cũng đều có chung niềm trăn trở: Vì sao chuyển đổi số thời gian qua vẫn chưa phát triển bứt phá và điểm nghẽn thực sự nằm ở đâu? Đó cũng chính là chủ đề then chốt mà chúng ta thảo luận ngày hôm nay.

Rất thú vị là tôi đã tìm lại được một bài phỏng vấn của mình trên báo VietNamNet vào năm 2010 - tức là cách đây tròn 16 năm. Tôi nhớ lại bối cảnh lúc đó, tôi đã đề nghị lên Bộ Thông tin và Truyền thông và được anh Nguyễn Minh Hồng (khi đó là Thứ trưởng) tổ chức một buổi làm việc giữa Bộ và Bkav. Nếu mọi người đọc lại bài báo đó, sẽ thấy một sự trùng hợp ngẫu nhiên là những trăn trở về việc thúc đẩy tin học hóa ngày ấy gần như tương đồng với câu chuyện chuyển đổi số bây giờ.

Thời điểm đó, Chương trình 112 (giai đoạn 2001 - 2005) sau đó đến năm 2007 chính thức bị đánh giá là không thành công. Tất nhiên, đứng ở góc độ doanh nghiệp, chúng tôi thấy chương trình đã mang lại những đề bài rất tốt từ phía Nhà nước để các đơn vị công nghệ tham gia phát triển sản phẩm. Tại buổi họp năm đó, trong khi mọi người đều nhận thấy việc kết nối, liên thông văn bản giữa các bộ ngành, địa phương là cực kỳ khó khăn, thì tôi đã khẳng định trên báo chí rằng: “Chỉ cần đưa ra chuẩn, chúng ta sẽ giải quyết bài toán này một cách cực kỳ dễ dàng”.

Sau buổi phỏng vấn năm 2010, đến năm 2012, Bkav đã phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông đưa ra văn bản Hướng dẫn số 512 về chuẩn XML. Khi đó, chúng tôi đã chủ động bàn giao chuẩn kết nối do doanh nghiệp tự phát triển cho Bộ, để Bộ ban hành hướng dẫn giúp các phần mềm quản lý văn bản có thể kết nối, liên thông với nhau. Đến năm 2016, hướng dẫn này tiến hóa thành quy chuẩn, đó chính là lõi của Trục liên thông văn bản quốc gia sau này.

Nếu để ý, chúng ta sẽ thấy vừa qua dù trải qua hai đợt biến đổi lớn về mặt hành chính - gồm tinh giản bộ máy và sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, huyện nhưng riêng hệ thống liên thông văn bản vẫn vận hành hoàn toàn ổn định. Trong khi các hệ thống khác như hành chính công hay dịch vụ công vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập cho đến tận ngày hôm nay, thì hệ thống văn bản về căn bản vẫn chạy rất tốt, mỗi tháng xử lý và chuyển nhận hàng triệu văn bản. Đó chính là nhờ sức mạnh của việc chúng ta đã xác lập được “chuẩn”.

Thực tế, ngày đó Bkav đã triển khai hệ thống này tới 26 tỉnh, thành. Sau này, vì nhiều lý do khách quan, chúng tôi không tiếp tục triển khai diện rộng nữa nhưng nhờ có chung một chuẩn kết nối nên hệ thống văn bản của các địa phương vẫn vận hành trơn tru sau các đợt sáp nhập. Chúng tôi cũng áp dụng triết lý này cho các phần mềm khác của mình. Đơn cử như tại tỉnh Quảng Ngãi, qua 2 lần sáp nhập địa giới hành chính, hệ thống của khu vực Tỉnh ủy chỉ mất đúng 2 tuần là cấu hình xong, mọi thứ vận hành trơn tru, ngon lành và không gặp bất kỳ trở ngại nào.

Từ câu chuyện lịch sử đó, có thể khẳng định: “Chuẩn” là yếu tố cực kỳ quan trọng để đảm bảo cho việc tin học hóa trước đây và chuyển đổi số ngày nay thành công.

Chính vì vậy, thời gian qua tôi thường xuyên làm việc với các lãnh đạo và chuyên gia của Bộ Khoa học và Công nghệ để cùng thúc đẩy việc xây dựng các chuẩn kỹ thuật. Vừa qua, chúng tôi đã phối hợp với Bộ đưa được tư tưởng cốt lõi vào Luật Chuyển đổi số: Tất cả các nền tảng sắp tới bắt buộc phải dựa trên kiến trúc mở, dữ liệu mở và kết nối mở. Tư tưởng này hoàn toàn đồng nhất với câu chuyện liên thông văn bản từ mười mấy năm trước. Hiện tại, nội dung này đã được Luật hóa và chuẩn bị có Nghị định hướng dẫn thi hành.

Trong văn bản góp ý gửi Bộ trưởng và Cục trưởng gần đây, tôi có nhấn mạnh rằng toàn bộ cán bộ của Bộ cần nâng cao ý thức về bài học thành công trong quá khứ nhờ việc đóng gói chuẩn hóa. Thực tế hiện nay, các cấp lãnh đạo cho đến cấp phòng đã quán triệt rất tốt, nhưng đôi khi xuống đến cấp chuyên viên thì tinh thần này chưa được nhận thức sâu sắc, dẫn đến việc truyền đạt xuống các tỉnh, thành bị rơi rụng tư tưởng gốc.

Trong quá trình xây dựng Luật Chuyển đổi số, tôi đã có nhiều buổi trao đổi và nhận được sự ủng hộ từ anh Vũ Hải Quân (Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ). Anh Vũ Hải Quân đã đưa tinh thần “kiến trúc mở, kết nối mở, dữ liệu mở” vào luật rất sắc nét. Tuy nhiên, trong các bản dự thảo Nghị định mà tôi tham gia góp ý gần đây, tinh thần này lại chưa được thể hiện một cách rõ ràng. Tôi đã tiếp tục kiến nghị và hy vọng thời gian tới, chúng ta sẽ đưa được toàn bộ tinh thần này vào Nghị định. Nếu mọi nền tảng đều tuân thủ nguyên tắc mở như cách chúng ta đã làm với hệ thống văn bản 16 năm trước, tôi tin chắc chẽn công cuộc chuyển đổi số giai đoạn tới sẽ vô cùng trơn tru.

Vừa qua, không chỉ Luật Chuyển đổi số, Bkav cũng đã tham gia rất tích cực vào việc xây dựng Khung kiến trúc tổng thể Quốc gia số và Mô hình chuyển đổi số cấp xã. Chúng tôi đem toàn bộ tinh thần và kinh nghiệm của 16 năm trước để đóng góp vào các văn bản tham mưu của Bộ.

Để trả lời cho câu hỏi về mặt thể chế, tôi khẳng định: Thể chế hiện tại đã hoàn thiện đến 98%, chỉ còn chờ Nghị định hướng dẫn Luật Chuyển đổi số ban hành là mọi thứ sẽ thông suốt. Khi áp dụng vào thực tế, chúng ta cần kiểm soát chặt chẽ để tất cả các nền tảng quốc gia lẫn địa phương đều phải tuân thủ nguyên tắc mở và ban hành chuẩn kỹ thuật cho từng nền tảng đó.

Giống như câu chuyện văn bản năm xưa, khi một doanh nghiệp đưa ra giải pháp, Bộ có thể chấp thuận áp dụng ngay dưới dạng hướng dẫn - dù chưa lên thành quy chuẩn ngay nhưng nó đảm bảo tính minh bạch. Khi đã có “chuẩn” minh bạch, nhiều doanh nghiệp có thể cùng tham gia cung cấp nền tảng và cạnh tranh sòng phẳng với nhau bằng chất lượng. Ngược lại, nếu cơ quan nhà nước bị gắn chặt vào giải pháp độc quyền của một doanh nghiệp, doanh nghiệp đó sẽ không còn động lực cải tiến công nghệ vì họ biết họ đã bán được hàng. Điều này dẫn đến nguy cơ phụ thuộc vào nhà cung cấp, tạo ra rủi ro rất lớn cho Nhà nước.

Chúng tôi tự hào là người tiên phong đưa ra chuẩn kết nối cho phần mềm văn bản ngày trước. Dù sau đó vì một số lý do, Bkav không còn nắm thị phần lớn ở phân khúc này, nhưng hệ thống chung của quốc gia vẫn vận hành rất tốt. Thời gian tới, Bkav sẵn sàng tiếp tục phối hợp với Bộ để xây dựng chuẩn cho các nền tảng số khác.

Nếu tất cả các nền tảng trong danh mục thuộc mô hình chuyển đổi số cấp xã và cấp tỉnh được thực hiện đúng theo các chuẩn này, chắc chắn chuyển đổi số sẽ thành công. Tôi khẳng định Bkav hiện có đầy đủ các nền tảng này và đã được chuẩn hóa. Chúng tôi sẵn sàng đóng góp các chuẩn này cho Bộ Khoa học và Công nghệ để cùng các doanh nghiệp công nghệ khác biến chúng thành quy chuẩn quốc gia, tương tự như Hệ thống thông tin quản lý văn bản tích hợp trong toàn quốc cho các cơ quan Chính phủ (gọi tắt là eDoc) trước đây. Tôi tin rằng với sự hỗ trợ mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo (AI) như hiện nay, chúng ta sẽ hoàn thành mục tiêu này trong thời gian ngắn và diện mạo chuyển đổi số quốc gia chắc chắn sẽ có bước chuyển mình hoàn toàn khác biệt.”

Bkav