Tại Hội nghị trao đổi, tham vấn dự thảo Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số (phiên bản 1.0) do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 13/07/2026, ông Nguyễn Tử Quảng - Phó Chủ tịch VINASA, Chủ tịch Ủy ban AI VINASA, Chủ tịch Tập đoàn Bkav đã chia sẻ những trăn trở từ thực tiễn và hiến kế các giải pháp cốt lõi nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong việc xây dựng Chính phủ số hiện nay.
Hội nghị do Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương chủ trì, quy tụ đông đảo đại diện các cơ quan quản lý, giới chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ nhằm lắng nghe các góc nhìn đa chiều trước khi trình Thủ tướng Chính phủ.
Toàn cảnh Hội nghị.
Ông Nguyễn Tử Quảng phát biểu tại Hội nghị.
Bày tỏ sự tán thành với việc Bộ KH&CN chủ trì xây dựng một bộ Khung chuẩn mực và kế thừa bài bản từ các giai đoạn trước, ông Nguyễn Tử Quảng nhận định dự thảo đã kế thừa hiệu quả các khung kiến trúc đã được ban hành trước đó. Dưới góc nhìn của một chuyên gia công nghệ có hơn 30 năm kinh nghiệm thực chiến, đại diện VINASA đã phân tích những nút thắt bản chất và đóng góp các quan điểm, giải pháp mang tính nền tảng.
Thay đổi tư duy từ "Lấy nghiệp vụ làm trung tâm" sang "Lấy dữ liệu làm trung tâm" (Data-Centric)
Phân tích sâu về thực trạng chuyển đổi số tại các địa phương, ông Nguyễn Tử Quảng chỉ ra điểm nghẽn khiến nhiều hệ thống hạ tầng số vận hành rời rạc, chưa thể liên thông là do quá trình thiết kế vẫn bị cuốn theo tư duy cũ – lấy nghiệp vụ làm trung tâm (Service-Centric) thay vì lấy dữ liệu làm trung tâm (Data-Centric). Dù hình thức bên ngoài tưởng như đã lấy dữ liệu làm trung tâm, nhưng bản chất các ứng dụng vẫn chạy theo từng nghiệp vụ riêng rẽ, khiến các hệ thống ngày càng biệt lập và tuyệt đối không thể kết nối với nhau.
Theo ông, nếu áp dụng đúng nguyên tắc Data-Centric kết hợp với Kiến trúc mở thì sẽ không còn tồn tại quá nhiều nền tảng riêng biệt như hiện nay. Hệ quả là ngay trong dự thảo Khung kiến trúc vẫn ghi nhận tới 16 nền tảng hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính. Sự phân mảnh này vô tình gây rất nhiều áp lực cho cán bộ cơ sở tại các xã, phường khi phải thao tác cùng lúc trên hàng chục phần mềm rời rạc. Thực tế thậm chí đã ghi nhận việc cán bộ phải ghi số liệu từng dịch vụ công ra giấy rồi tự ghép thủ công để làm báo cáo. Bên cạnh đó, các nguyên tắc tiến bộ như dữ liệu mở, kiến trúc mở và kết nối mở dù đã được đưa vào Luật Chuyển đổi số và Nghị định 224, nhưng để triển khai hiệu quả trên thực tế vẫn cần có hướng dẫn thực hiện rõ ràng, cụ thể hơn.
Xây dựng hệ thống theo mô hình "Một nền tảng, nhiều nhà cung cấp"
Để giải quyết triệt để nút thắt phân mảnh, Chủ tịch Bkav hiến kế mô hình "Một nền tảng, nhiều nhà cung cấp" nhằm tháo gỡ bài toán phân mảnh trong Chính phủ số. Theo nguyên tắc này, Nhà nước sẽ nắm giữ phần dữ liệu và nền tảng cốt lõi (Core), đồng thời ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kết nối mở. Các doanh nghiệp công nghệ sẽ dựa trên bộ tiêu chuẩn chung đó để phát triển các thành phần kết nối vào nền tảng lõi. Khi đó, thay vì tồn tại 16 nền tảng rời rạc, các hệ thống như giải quyết thủ tục hành chính, quản lý văn bản hay quản lý nhiệm vụ sẽ được hợp nhất trên một nền tảng chung, nơi Nhà nước làm chủ dữ liệu và hệ thống lõi, còn các doanh nghiệp cùng phát triển các giải pháp kết nối. Các doanh nghiệp sẽ cạnh tranh với nhau để phát triển những sản phẩm, dịch vụ tốt hơn trên cùng nền tảng, tạo động lực đổi mới sáng tạo liên tục, đồng thời giúp cơ quan nhà nước có thêm nhiều lựa chọn mà vẫn bảo đảm tính thống nhất của toàn hệ thống.
Mô hình này giúp cán bộ xã, phường chỉ cần làm việc trên một giao diện duy nhất là xử lý được toàn bộ nghiệp vụ, bởi bản chất mọi công việc đều xuất phát từ cùng một hồ sơ hay văn bản. Nhờ đó, hệ thống sẽ tinh gọn, dễ sử dụng và có khả năng thích ứng cao với các thay đổi về tổ chức hành chính như sáp nhập đơn vị. Trong đợt sáp nhập và tinh gọn bộ máy vừa qua, Hệ thống Quản lý văn bản đã khẳng định vai trò cốt lõi khi là hệ thống duy nhất hoạt động hoàn toàn liền mạch, đảm bảo dòng chảy công việc không bị đứt gãy. Minh chứng này đến từ bài học ban hành chuẩn kết nối dùng chung khi Bkav hỗ trợ Bộ Thông tin và Truyền thông xây dựng chuẩn kết nối cho Hệ thống Quản lý văn bản liên thông trước đây, giúp tất cả các đơn vị từ Trung ương đến địa phương tích hợp và thông suốt dữ liệu một cách mượt mà.
Giải bài toán Nền tảng AI quốc gia và bảo vệ chủ quyền dữ liệu
Đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, ông Nguyễn Tử Quảng cho biết, các bộ, ngành và địa phương hiện cũng đang rất bối rối trong định hướng triển khai. Lời giải cốt lõi được ông Quảng đưa ra là Nhà nước nên ban hành một Nền tảng AI chuẩn chung, đóng vai trò cổng kết nối trung tâm, thay vì tự biến mình thành một "ốc đảo" tách biệt với thế giới.
Đằng sau cổng kết nối chuẩn chung này, hệ thống có thể linh hoạt gọi đến các bộ máy AI trong nước hoặc các giải pháp hàng đầu thế giới như OpenAI, Anthropic hay Google tùy theo tính chất công việc. Đối với dữ liệu mật, hệ thống chỉ sử dụng các nền tảng AI trong nước; còn với những tác vụ phù hợp, cán bộ có thể lựa chọn nền tảng AI trong nước hoặc quốc tế theo nhu cầu. Quan trọng nhất, dù bộ máy AI đằng sau thuộc về nhà cung cấp nào, toàn bộ dữ liệu giao dịch vẫn nằm trên nền tảng chung của Việt Nam, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp AI cạnh tranh về chất lượng và giá cả.
Khép lại phát biểu, ông Nguyễn Tử Quảng bày tỏ sự tin tưởng rằng, khi tinh thần của Luật Chuyển đổi số và các Nghị định hướng dẫn đã ghi nhận các nguyên tắc Dữ liệu mở, Kiến trúc mở và Kết nối mở, việc Bộ KH&CN xây dựng được hướng dẫn triển khai cụ thể trong Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số sẽ giúp các bộ, ngành, địa phương triển khai thống nhất và hiệu quả hơn.
Bkav
