(VNF) - Theo ông Nguyễn Tử Quảng - Chủ tịch sáng lập, CEO Tập đoàn Công nghệ Bkav, điều Việt Nam thiếu không phải là tiền mà là một cơ chế thị trường vốn phù hợp với doanh nghiệp công nghệ. Một sàn giao dịch chuyên biệt theo mô hình "NASDAQ Việt Nam" có thể trở thành động lực khơi thông dòng vốn cho đổi mới sáng tạo.
Việc xây dựng một sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt dành cho doanh nghiệp công nghệ đang được nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách quan tâm trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu hình thành các tập đoàn công nghệ quy mô lớn và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Trao đổi với VietnamFinance, ông Nguyễn Tử Quảng - Chủ tịch sáng lập, CEO Tập đoàn Công nghệ Bkav cho rằng, nếu được thiết kế với tư duy khác biệt so với các sàn giao dịch truyền thống, một sàn giao dịch chuyên biệt cho doanh nghiệp công nghệ tương tự như sàn giao dịch chứng khoán NASDAQ (Mỹ) phiên bản Việt Nam không chỉ tạo lối ra cho startup, mà còn có thể khơi thông nguồn vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng đang chưa chảy vào lĩnh vực công nghệ, tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
- Ông nhiều lần nhắc đến một "NASDAQ Việt Nam". Nếu mô tả cụ thể, theo ông sàn giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp công nghệ sẽ khác HOSE, HNX ở những điểm cốt lõi nào, từ điều kiện niêm yết, phương thức định giá doanh nghiệp đến cơ chế giao dịch?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Theo tôi, sự khác biệt cốt lõi không nằm ở vài quy định hành chính bề nổi, mà nằm ở một cuộc cách mạng về tư duy: Dịch chuyển hoàn toàn từ tư duy kiểm soát rủi ro sang tư duy kiến tạo và thúc đẩy dòng vốn.
Các sàn truyền thống như HOSE hay HNX được thiết kế cho nền kinh tế truyền thống, nơi doanh nghiệp buộc phải có lãi và duy trì sự ổn định cao mới được gọi vốn. Nhưng với doanh nghiệp công nghệ và startup, quy luật đó hoàn toàn ngược lại. Ở giai đoạn đầu, họ phải dồn toàn lực cho nghiên cứu và phát triển (R&D) để làm chủ công nghệ lõi, việc chịu lỗ lũy kế là tất yếu. Vì vậy, khác biệt đầu tiên là sàn chuyên biệt này sẽ loại bỏ hoàn toàn chỉ tiêu lỗ - lãi khi xét duyệt niêm yết.
Về phương thức định giá, thay vì áp dụng các chỉ số tài chính thông thường một cách máy móc, chúng ta phải đánh giá dựa trên tiềm năng bứt phá, giá trị tài sản sở hữu trí tuệ và tính minh bạch của thông tin công bố.
Riêng về cơ chế giao dịch, để phù hợp với thị trường vốn mạo hiểm, tôi đề xuất hai điểm mới:
Một là, phương thức khớp lệnh định kỳ tự động: Trong dự thảo ban đầu, cơ quan quản lý thiên về việc áp dụng duy nhất phương thức thỏa thuận do lo ngại rủi ro biến động giá. Tuy nhiên, nếu đi theo hướng này, chúng ta vô tình "đóng băng" thanh khoản của thị trường. Các nhà đầu tư thiên thần và các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) sẽ không mặn mà đưa doanh nghiệp lên sàn nếu thiếu một "lối thoát" (exit) rõ ràng, minh bạch thông qua bảng điện tử công khai.
Do đó, tôi đề xuất giải pháp hài hòa hơn là tổ chức khớp lệnh định kỳ tự động từ 1-2 phiên cố định trong ngày (hoặc tập trung vào một ngày cố định cuối tuần). Cơ chế này vừa tạo ra mức giá tham chiếu minh bạch theo đúng quy luật cung cầu, thu hút dòng vốn, vừa giúp cơ quan quản lý kiểm soát hiệu quả rủi ro biến động giá.
Hai là, áp dụng cơ chế nhà tạo lập thị trường (Market Maker): Khuyến khích và ưu đãi các công ty chứng khoán lớn tham gia giữ vai trò tạo thanh khoản, luôn duy trì lệnh chào mua/chào bán đối ứng để bảo đảm thị trường vận hành liên tục.
- Ông cho rằng doanh nghiệp công nghệ không nên bị đánh giá theo các tiêu chí truyền thống. Vậy theo ông, một startup muốn lên sàn nên được đánh giá dựa trên những chỉ số nào?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Doanh nghiệp công nghệ cần được đánh giá bằng những tiêu chí phản ánh đúng bản chất của đổi mới sáng tạo.
Điều đầu tiên là năng lực công nghệ, thể hiện qua công nghệ lõi, tài sản sở hữu trí tuệ, các kết quả nghiên cứu và khả năng tạo ra sản phẩm có giá trị khác biệt.
Thứ hai là khả năng thương mại hóa. Một công nghệ dù tốt đến đâu cũng cần chứng minh được khả năng được thị trường chấp nhận, thông qua khách hàng, đối tác hoặc các vòng gọi vốn thành công từ những nhà đầu tư có kinh nghiệm.
Bên cạnh đó, cần xem xét mức độ đầu tư cho nghiên cứu phát triển. Yếu tố này phải chiếm từ 15% đến 20% tổng chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Ngoài ra phải xem xem yếu tố tốc độ tăng trưởng, chất lượng đội ngũ sáng lập và khả năng mở rộng của mô hình kinh doanh.
Nói cách khác, chúng ta cần nhìn vào tiềm năng tạo ra giá trị trong tương lai thay vì chỉ nhìn vào bức tranh tài chính của hiện tại. Đây cũng là cách nhiều thị trường vốn dành cho doanh nghiệp công nghệ trên thế giới như NASDAQ (Mỹ) hay KOSDAQ (Hàn Quốc) đang tiếp cận.
- Ông nhấn mạnh yếu tố quan trọng nhất của sàn là minh bạch chứ không phải loại bỏ rủi ro. Theo ông, cơ chế công bố thông tin cần được thiết kế như thế nào để vừa bảo vệ nhà đầu tư, vừa tạo điều kiện cho startup phát triển?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Chúng ta phải nhìn thẳng vào bản chất: sàn giao dịch này sinh ra là dành cho các nhà đầu tư chuyên nghiệp và các quỹ mạo hiểm. Họ là những chủ thể có năng lực tài chính, có trình độ chuyên môn để tự phân tích và tự chịu trách nhiệm. Họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao để đổi lại cơ hội bùng nổ vượt bậc về giá trị. Do đó, điều cơ quan quản lý cần loại bỏ không phải là rủi ro, mà là gian lận.
Để làm được điều này, cơ chế quản lý cần được thiết kế hài hòa theo hai hướng: Để bảo vệ nhà đầu tư: Buộc doanh nghiệp phải công bố thông tin với tần suất dày hơn. Tinh thần cốt lõi rất đơn giản, lỗ nói là lỗ, lãi nói là lãi, có biến động thế nào thì công khai đúng như vậy. Sự minh bạch và trung thực tuyệt đối là nền tảng tối cao. Nếu có hành vi gian lận, lừa dối thị trường, cơ quan nhà nước phải xử lý thật nghiêm minh bằng chế tài hình sự.
Để tạo điều kiện cho startup, tuyệt đối không ép buộc chỉ tiêu tăng trưởng doanh thu liên tục để bắt người ta hủy niêm yết. Chu kỳ phát triển của công nghệ luôn đi theo hình chữ S, có những giai đoạn doanh nghiệp phải chấp nhận đi ngang hoặc trồi sụt để nâng cấp hệ thống hoặc tập trung làm chủ một công nghệ lõi mới. Nếu có biến động, chỉ nên đưa họ vào diện cảnh báo hoặc hạn chế giao dịch chứ không hủy niêm yết.
Đồng thời, cần áp dụng cơ chế khóa số lượng cổ phiếu tuyệt đối của các sáng lập viên và giải tỏa dần theo thời gian (thay vì khóa theo tỷ lệ phần trăm) để họ không bị vi phạm cam kết khi tiếp tục gọi vốn ở các vòng tiếp theo.
- Nếu được tham gia xây dựng đề án thí điểm "NASDAQ Việt Nam", theo ông ba ưu tiên chính sách đầu tiên cần thực hiện là gì?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Theo tôi, có ba ưu tiên quan trọng.
Thứ nhất, thay đổi tư duy xét duyệt. Loại bỏ hoàn toàn chỉ tiêu lỗ - lãi trong tư duy xét duyệt niêm yết. Đây chính là lằn ranh khác biệt lớn nhất giữa một sàn công nghệ với các sàn truyền thống, giống như cách sàn NASDAQ của Mỹ tách mình ra khỏi sàn NYSE ngày trước. Chúng ta phải dịch chuyển hẳn sang việc chấm điểm doanh nghiệp dựa trên tiềm năng công nghệ và giá trị sở hữu trí tuệ.
Thứ hai là minh bạch hóa tuyệt đối. Thiết lập một cơ chế công bố thông tin với tần suất dày hơn, chi tiết hơn. Đi kèm với đó phải là những chế tài xử phạt cực kỳ nghiêm khắc, mang tính răn đe cao đối với bất kỳ hành vi gian lận thông tin nào để bảo vệ nhà đầu tư.
Thứ ba là triển khai đòn bẩy tài chính. Kích hoạt ngay cơ chế vốn mồi từ Nhà nước, khơi thông nguồn lực từ quỹ khoa học công nghệ của các tập đoàn lớn, kết hợp với chính sách miễn giảm thuế kịch trần để hút dòng tiền nhàn rỗi trong xã hội đổ mạnh vào thị trường công nghệ.
Nếu thực hiện được ba điều này, chúng ta sẽ không chỉ có thêm một sàn giao dịch mới mà còn có thêm một động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
- Ông cho rằng có khoảng 500.000 tỷ đồng tín dụng chưa thể chảy vào doanh nghiệp công nghệ. Theo ông, nếu có một sàn giao dịch chuyên biệt, cơ chế nào sẽ giúp chuyển hóa nguồn vốn này thành vốn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Hiện nay đang tồn tại một nghịch lý lớn: nguồn vốn trong nền kinh tế không hề thiếu, thậm chí vô cùng dồi dào, nhưng dòng tiền lại đang bị 'nghẽn' ở các kênh truyền thống. Điều chúng ta thiếu không phải là tiền, mà là một cơ chế kiến tạo để chuyển hóa và khơi thông dòng vốn khổng lồ đó tìm đến đúng địa chỉ - là các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi.
Mô hình và khẩu vị rủi ro của các ngân hàng thương mại hiện nay hoàn toàn không tương thích với startup công nghệ. Khi chưa có một sàn giao dịch chuyên biệt, các doanh nghiệp công nghệ không được định giá một cách chính thống, dẫn đến việc ngân hàng không có cơ sở pháp lý để bảo lãnh tín dụng hay cho vay. Sàn giao dịch chuyên biệt ra đời sẽ giải quyết triệt để bài toán này thông qua việc định giá công khai, minh bạch, tạo bệ đỡ khơi thông nguồn vốn tín dụng khổng lồ kia.
Bên cạnh đó, sàn sẽ là "trạm trung chuyển" kích hoạt 3 dòng vốn lớn trong xã hội.
Một là dòng vốn mồi từ Nhà nước: Cho phép các quỹ đổi mới công nghệ quốc gia đầu tư song song với các quỹ mạo hiểm tư nhân theo tỷ lệ góp thêm từ 30 đến 50% dòng tiền.
Hai là khơi thông nguồn lực từ các tập đoàn lớn: Cho phép các tập đoàn sử dụng Quỹ phát triển khoa học công nghệ (vốn đang bị đóng băng nhiều năm nay) để mua cổ phiếu và đầu tư trực tiếp vào các startup trên sàn một cách hợp pháp.
Ba là kích hoạt dòng vốn từ đại chúng: Áp dụng chính sách ưu đãi thuế kịch trần để chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư.
Ví dụ: Miễn 100% thuế lãi vốn khi chuyển nhượng cổ phiếu nếu nắm giữ trên 12 tháng, hoặc cho phép khấu trừ một phần giá trị đầu tư thẳng vào thuế thu nhập cá nhân nếu chẳng may startup đó gặp thất bại.
- Nhiều startup Việt hiện phải đăng ký pháp nhân tại Singapore rồi mới gọi được vốn quốc tế. Nếu có một "NASDAQ Việt Nam", theo ông điều gì sẽ đủ hấp dẫn để họ quay trở lại niêm yết ngay trong nước?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Tôi tin gần như chắc chắn tất cả các startup Việt Nam ai cũng muốn được phát triển, cống hiến và đóng góp cho chính quê hương mình. Chúng ta luôn mang trong mình khát vọng phụng sự đất nước. Chẳng qua vì môi trường pháp lý và cơ chế trong nước chưa phù hợp, chưa tạo được bệ đỡ nên họ mới buộc phải sang Singapore để tìm kiếm cơ hội. Một khi chúng ta xây dựng được một "NASDAQ Việt Nam" với cơ chế thông thoáng, họ hiển nhiên sẽ tự khắc quay trở về.
Sàn giao dịch này sẽ tạo ra một cú hích lịch sử làm thay đổi hoàn toàn bản chất của nguồn cung vốn. Hãy nhìn lại lịch sử nước Mỹ: Ở giai đoạn đầu khi sàn NASDAQ chưa ra đời, các quỹ đầu tư mạo hiểm còn rất sơ khai, bản thân họ cũng không hiểu sâu về công nghệ để xuống tiền khiến các startup thời kỳ đó vô cùng khốn khó.
Nhưng khi sàn NASDAQ xuất hiện, nó đã xoay chuyển cục diện thị trường. Nguồn vốn không còn bị quyết định bởi một số ít người trong các quỹ, mà là sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi người dân chỉ cần góp một phần nhỏ là đã tạo ra một nguồn vốn khổng lồ vô tận.
Thị trường này sẽ đặc biệt thu hút cộng đồng những nhà đầu tư đam mê và có kiến thức về công nghệ; họ chấp nhận rủi ro để đổi lấy thắng lợi lớn, và chính tri thức của họ sẽ giúp khả năng đầu tư trúng đích cao hơn rất nhiều. Sự bùng nổ của các tập đoàn công nghệ Mỹ ngày nay chính là minh chứng sống động nhất cho công thức này.
- Nếu Việt Nam có một "NASDAQ", đâu sẽ là doanh nghiệp đầu tiên đủ điều kiện lên sàn theo đúng tinh thần mà ông đề xuất? Bkav có sẵn sàng?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Tôi khẳng định chắc chắn Bkav sẽ là ứng viên đầu tiên. Chúng tôi hoàn toàn sẵn sàng và xứng đáng. Bkav mang trong mình đúng tinh thần cốt lõi, đúng mô hình mẫu mực của một doanh nghiệp spin-off công nghệ đích thực.
Nếu nhìn vào lịch sử Silicon Valley của Mỹ, những công ty đặt nền móng bùng nổ cho cả thung lũng công nghệ xung quanh trường Đại học Stanford chính là HP và Intel. Bkav cũng chính là một mô hình spin-off tiêu biểu như vậy tại Việt Nam. Chúng tôi xuất phát từ các sinh viên, giảng viên của Đại học Bách Khoa Hà Nội, thành lập trung tâm nghiên cứu ngay trong lòng nhà trường rồi sau đó phát triển, tách ra thành một doanh nghiệp spinoff độc lập.
Chúng tôi luôn mang đậm tinh thần làm việc hết mình. Chúng tôi tự nhận về mình sứ mệnh dùng khoa học công nghệ để xây dựng và bảo vệ đất nước và luôn đi đầu trong các làn sóng công nghệ mới nhất của thế giới.
Từ năm 1995, khi virus máy tính vừa xuất hiện tại Việt Nam, chúng tôi đã bắt tay vào giải bài toán này, đứng cùng thời với các tên tuổi hàng đầu thế giới như McAfee, Symantec, Kaspersky và cạnh tranh sòng phẳng với các doanh nghiệp này.
Đến khi Internet bùng nổ, Bkav lại tiên phong trong cuộc chiến bảo mật, an ninh mạng và liên tục công bố những phát hiện chấn động mang tầm toàn cầu. Chúng tôi là công ty đầu tiên trên thế giới phát hiện lỗ hổng nghiêm trọng trên Google Chrome ngay khi trình duyệt này vừa ra mắt vào tháng 9/2008. Đến tháng 7/2009, khi một cuộc tấn công mạng khổng lồ đánh sập hàng loạt website chính phủ Mỹ và Hàn Quốc, chính Bkav là đơn vị đầu tiên trên thế giới tìm ra nguồn gốc cuộc tấn công, một chiến công lớn đến mức được viết thành một chương trong cuốn sách an ninh mạng nổi tiếng của nhà xuất bản O'Reilly Mỹ.
Khi các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu bắt đầu phổ biến công nghệ nhận dạng khuôn mặt trên máy tính xách tay, Bkav cũng là bên đầu tiên chỉ ra lỗ hổng của công nghệ này. Hay như cuối năm 2017, chỉ hai tuần sau khi Apple tung ra iPhone X với niềm tự hào là công nghệ bảo mật Face ID đột phá, chúng tôi đã chứng minh lỗ hổng của hệ thống này bằng một chiếc mặt nạ đặc biệt, tạo nên một sự kiện truyền thông bùng nổ toàn cầu. Bức ảnh chiếc mặt nạ đó của Bkav thậm chí được Reuters bình chọn là một trong mười bức ảnh ấn tượng nhất thế giới tuần đó. Trước đó, lỗ hổng nhận diện mống mắt của dòng Samsung Galaxy S8 cũng bị chúng tôi phát hiện.
Không dừng lại ở an ninh mạng, chúng tôi tự tin tiến thẳng vào những làn sóng công nghệ cốt lõi và thách thức nhất. Bkav đã dũng cảm tiên phong xây dựng ngành công nghiệp sản xuất smartphone tại Việt Nam với Bphone, tự hào là nhà sản xuất đầu tiên trên thế giới đưa trí tuệ nhân tạo AI vào camera trên điện thoại thông minh. Rồi từ Smarthome cho đến hệ sinh thái camera AI View, AI Platform hay Big Data… việc nào hữu ích cho xã hội và sử dụng đến công nghệ là Bkav sẽ làm.
Chúng tôi đã trải nghiệm và thấu hiểu sâu sắc rằng, ở quy mô nhỏ doanh nghiệp có thể tự bơi bằng năng lực của mình, nhưng khi muốn bứt phá ở quy mô lớn để đưa Việt Nam trở thành con rồng thứ năm của châu Á thì không thể thiếu vai trò kiến tạo bệ đỡ của Quốc gia.
Chính những trải nghiệm xương máu đó là lý do vì sao chúng tôi luôn mong muốn Việt Nam sớm có một thị trường vốn chuyên biệt cho doanh nghiệp công nghệ. Bởi đây là giải pháp tối ưu cho cả đất nước, cho toàn bộ hệ sinh thái startup và cho chính bản thân Bkav.
Trân trọng cảm ơn ông!
Thực hiện: Thùy Dương - 21/07/2026
